حباب قیمت در بورس چیست و چگونه شکل می گیرد؟

حباب قیمت در بورس نشان‌ دهنده‌ی فاصله قیمت معاملاتی با ارزش ذاتی سهام و صندوق سرمایه‌گذاری است. بنابراین این مفهوم برای افرادی که قصد سرمایه گذاری در بورس دارند بسیار مهم است و موجب شناخت درست فرصت‌های سرمایه‌گذاری در سهام و صندوق‌های سرمایه‌گذاری در بورس می‌شود. اما سوال اینجاست که حباب قیمت در بورس چطور شکل میگیرد؟ چطور باید این حباب را در بورس تشخیص دهید؟ در ادامه به این پرسش ها پاسخ میدهیم.

حباب قیمت در بورس چیست؟

حباب قیمت در بورس به این معنی است یک سهم خاصی از بازار یا یک صندوق سرمایه‌گذاری، قیمت معاملاتی آن از ارزش ذاتی آن فاصله گرفته باشد. این امر عموما ناشی از فشار تقاضا یا فشار عرضه در یک سهم اتفاق می‌افتد. بورس از سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بازار سهام تشکیل شده است. هر کدام از این شرکت‌ها سهام آن‌ها بر اساس شرایطی که شرکت دارد معامله می‌شوند. روند سودآوری برخی از شرکت ها ممکن است رو به رشد باشد و بنا به دلایلی روند سودآوری برخی دیگر کاهش پیدا کرده باشد.

از سوی دیگر باید توجه داشت که معامله‌گران بازار سهام علاوه بر شرایط شرکت‌، اخبار سیاسی و اقتصادی را در معاملات خود مد نظر قرار ‌دهند. به این معنی که ممکن است بر اساس شرایط موجود فعالان بازار سرمایه بر اساس واقعیت‌های موجود در شرکت معاملات خود را انجام ندهند بلکه بر اساس یک‌سری هیجانات کاذب به خرید و فروش سهام اقدام کنند. در چنین شرایطی امکان بوجود آمدن حباب قیمتی در سهام وجود دارد.

انواع حباب قیمت در بورس

حباب قیمتی در بورس دو نوع است. حباب قیمتی مثبت و حباب قیمتی منفی. هرکدام از این‌ها به دلیل خاصی در بازار رخ می‌دهند.

حباب مثبت

حباب قیمتی مثبت در بورس به این معنی است که قیمت معاملاتی یک سهم از ارزش ذاتی آن بالاتر باشد. در مواقعی که اخبار سیاسی، اقتصادی یا یک اتفاق مثبت از جنس سودآوری در سهم وجود داشته باشد، انتطارات سرمایه‌گذاران باعث می‌شود تقاضا برای خرید این سهم رشد چشمگیری داشته باشد. در این حالت به دلیل وجود مازاد تقاضا در بازار قیمت سهم در تابلو معاملات از ارزش ذاتی آن بیشتر می‌شود. در این حالت گفته می‌شود که سهم دارای حباب مثبت است.

به عنوان فرض کنید قیمت معاملاتی یک صندوق سرمایه‌گذاری در بازار 500 تومان است و nav ابطال این صندوق برابر با 400 تومان. در این صورت واحد‌های صندوق مورد نظر 100 تومان بالاتر از قیمت ذاتی صندوق معامله می‌شود. حباب این صندوق به دلیل اینکه قیمت معاملاتی بالاتر از nav است 25 درصد حباب قیمتی مثبت دارد.

حباب منفی

حباب قیمتی منفی در بورس بر عکس حباب قیمتی مثبت است. یعنی زمانی که سهم یا صندوق‌ سرمایه‌گذاری خاصی قیمت معاملاتی آن پایین‌تر از ارزش ذاتی آن معامله شود حباب قیمتی آن منفی است. حباب قیمتی منفی زمانی اتفاق خواهد افتاد که یک سهم یا صندوق سرمایه‌گذاری در بازار با مازاد عرضه روبه‌رو شود. در این صورت قیمت پایین‌تر از ارزش ذاتی می‌آید. در این حالت از نظر سرمایه‌گذاران بهترین موقع برای خرید سهم است. چون هر سهمی که ارزش معاملاتی آن کمتر از ارزش واقعی باشد در آینده نه چندان دور قیمت آن به ارزش واقعی خواهد رسید.

به عنوان فرض کنید قیمت معاملاتی یک صندوق سرمایه‌گذاری در بازار 200 تومان است و nav ابطال این صندوق برابر با 250 تومان. در این صورت واحد‌های صندوق مورد نظر 50 تومان کمتر از قیمت ذاتی صندوق معامله می‌شود. حباب این صندوق به دلیل اینکه قیمت معاملاتی کمتر از nav است 20 درصد حباب قیمتی منفی دارد.

دلایل به وجود آمدن حباب قیمت در بورس

عوامل بسیاری در بوجود آمدن حباب در بورس دخیل هستند. اما هرکدام از این عوامل ممکن است در یک مقطع زمانی خاصی اثرگذاری متفاوتی داشته باشند.

اخبار اقتصادی

یکی از اصلی ترین عواملی که باعث می‌شود انتظارات قیمتی سرمایه‌گذاران در بورس تغییر کند، اخبار اقتصادی است. اخبار اقتصادی همچون رشد سرمایه‌گذاری در یک بخش خاص یا انجام قرارداد‌های تجاری با سایر کشورهای جهان باعث می‌شود سرمایه‌گذاران در یک دوره‌ی زمانی خاصی معاملات آن‌ها بصورت هیجانی باشد. در این صورت برخی از نماد‌های بورسی متوجه حباب قیمتی خواهند شد.

اخبار سیاسی

کاهش سوء برداشت بین کشورها باعث کاهش تنش‌های سیاسی می‌شود. کاهش این‌گونه تنش‌ها باعث می‌شود بازار سرمایه رونق بگیرد. در این حالت ورود نقدینگی به بازار رشد چشمگیری خواهد داشت. در نتیجه بازار به این اتفاق واکنش مثبت نشان می‌دهد که منجر به افزایش تقاضا در بازار می‌شود. از سوی دیگر افزایش تقاضا باعث رشد قیمت می‌شود.

رشد سودآوری شرکت‌ها

از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر حباب قیمتی سهام، مخابره اخباری مبنی بر سودآوری شرکت است. هرگاه شرکتی در بازار سهام اعلام کند که سودآوری آن در یک برهه زمانی خاصی نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد قابل توجهی داشته است، سرمایه‌گذاران برای اینکه بتوانند از این سود در پایان سال مالی بهره‌مند شوند، شروع به خرید سهام این شرکت خاص می‌کنند. در چنین حالتی قیمت سهم ممکن است دچار حباب قیمتی شود.

رفتار گله‌ای سرمایه‌گذاران

رفتار گله‌ای یکی از عوامل ایجاد حباب در سهام و صندوق‌های سهامی است. زمانی که یک دارایی به دلیل یک سری عوامل بنیادی در حالت رشد یا نزول باشد تعداد بسیار زیادی از سرمایه‌گذاران بدون اینکه به شرایط توجه کنند وارد بازار می‌شوند. این شرایط باعث ایجاد حباب منفی یا حباب مثبت در یک دارایی خاص می‌شود.

چطور حباب بورس را تشخیص دهیم؟

تشخیص حباب سهام کار بسیار سختی نیست. با چند روش می‌توان تا حد زیادی به وجود حباب در سهام یا امکان اتفاق افتادن حباب قیمت پی‌برد.

ورود ناگهانی خریداران

اگر یک سهمی به صورت ناگهانی و بدون دلیل اقتصادی هم‌چون افزایش سودآوری شرکت تقاضا برای آن افزایش پیدا کرد، سرمایه‌گذاران باید هوشیار باشند. چون در چنین مواقعی ممکن است این سهم پروژه شده باشد. اگر سهمی توسط برخی خریداران پروژه شده باشد در مدت زمان اندکی قیمت آن بصورت ناگهانی افزایش می‌کند. در این صورت قیمت سهم حباب زیادی پیدا می‌کند.

انتظارات غیر واقعی

در پاره‌ای از مواقع یک سهم با انتشار اخبار بسیار خوبی از سودآوری در آینده باعث جذب خریداران زیادی به خود می‌شود. اما این خریداران ممکن است بیش از حد ممکن به سودآوری شرکت در آینده خوشبین باشند. در این حالت سهم بیشتر از مقدار تعادلی رشد قیمت پیدا می‌کند که نشان دهنده‌ی این است که سرمایه‌گذاران باید در خرید‌های خود احتیاط کنند.

تفاوت اصلاح قیمت با ترکیدن حباب چیست؟

اصلاح قیمت و ترکیدن حباب قیمت دو مفهومی هستند که سرمایه‌گذاران ممکن است به اشتباه یکسان در نظر گرفته شوند. زمانی که قیمت یک سهم در حال افزایش است، همواره به دلیل ترس سرمایه‌گذاران مقداری از قیمت خود را از دست می‌دهد و بعد رشد دوباره خود را شروع می‌کند، در چنین حالتی سهم اصلاح قیمت پیدا کرده است. اما ترکیدن حباب قیمتی به معنی این است که قیمت معاملاتی سهم با ارزش ذاتی آن برابر شود.