نقدینگی چیست و چه تاثیری بر اقتصاد دارد؟

واژه نقدینگی را بارها در موقعیت‌های مختلف شنیده‌ایم. این مفهوم در سال‌های اخیر بسیار تکرار شده است و اهمیت بالایی در مباحث اقتصادی دارد. اگر زیاد به اخبار اقتصادی توجه کرده باشید، اسم نقدینگی و نقش رشد آن در تورم حتما به گوشتان خورده است. در این مطلب به بررسی نقدینگی و تاثیر آن بر اقتصاد می‌پردازیم.

نقدینگی چیست؟

در مفاهیم اقتصادی، نقدینگی تعریف خاصی دارد. برحسب این تعریف، به جمع پول و شبه پول، نقدینگی گفته می‌شود. اگر دقیق‌تر بخواهید بدانید، منظور از پول، مجموع اسکناس و سکه‌های فلزی در دست مردم به علاوه سپرده‌های دیداری و سپرده‌هایی است که قابل چک کشیدن هستند. از سوی دیگر، شبه پول به دارایی‌هایی گفته می‌شود که مستقیما قابل نقد شدن نیستند اما می‌توان آنها را به صورت نقد یا سپرده‌های قابل چک کشیدن درآورد و تبدیل کرد.

حجم نقدینگی چیست؟

میزان مجموع پول و شبه پول که در اقتصاد در گردش است را حجم نقدینگی می‌گویند. تمام دارایی‌های مالی که میزان نقدشوندگی بالایی دارند یا می‌توان آن‌ها را در کم‌ترین زمان ممکن به پول نقد تبدیل کرد و سپس با پول نقد به دست آمده اقدام به خرید کالا و محصول کرد هم به عنوان حجم نقدینگی به شمار می‌آیند. انواع سکه‌ها، پول‌های کاغذی، سپرده‌های بانکی و شبه پول‌ها همگی به عنوان حجم نقدینگی به شمار می‌آیند.

خلق نقدینگی

موضوعی که قبل از خلق نقدینگی باید در نظر گرفته شود این است که حجم نقدینگی باید با میزان تولید کالا و همچنین خدمات برابر باشد، در غیر این صورت، خلق نقدینگی می‌تواند تبعاتی در پی داشته باشد. افزایش نقدینگی در جامعه با استفاده از ضریب فزاینده پولی محاسبه می‌شود. نظام بانکی می‌تواند در خلق نقدینگی نقش داشته باشد.

مثال خلق نقدینگی

برای این که نقدینگی را بهتر درک کنیم، یک مثال در مورد آن مطرح می‌کنیم. فرض کنید ضریب فزاینده پول در یک اقتصاد 10 و پایه پولی 200 واحد باشد. در این صورت، نقدینگی از حاصل ضرب این دو به دست می‌آید و برابر است با 2000 واحد. این اعداد و ارقام به معنای آن است که در صورت افزایش 10 واحدی ضریب فزاینده، نقدینگی 100 واحد بیشتر می‌شود.

تاثیر نقدینگی در اقتصاد

می‌توان قبل از هر توضیحی حدس‌هایی در مورد تاثیر نقدینگی در چرخه اقتصاد زد. یکی از دیدگاه‌ها و حدس‌های درست در این رابطه این است که هر چه مردم قدرت نقدینگی بالاتری داشته باشند، به همان مقدار هم سرعت معاملات و میزان تقاضا در جامعه بیش‌تر می‌شود. این اتفاق در صورتی که بخش عرضه هم در یک کشور پویا و فعال باشد و به طور صحیحی انجام گیرد، مساله خاصی نیست. اما اگر بخش عرضه و تولید دچار مشکل باشد یا خلق نقدینگی به صورت بی‌ضابطه‌ای با استفاده از چاپ پول انجام شود، بیماری‌هایی برای اقتصاد در پی خواهد داشت.نقدینگی بیش از حد و غیرمنطقی می‌تواند عاملی برای تورم باشد. در این شرایط، خوب است پول افراد در جاهای مناسبی مانند صندوق‌های سرمایه گذاری سرمایه‌گذاری شود.

علت ایجاد نقدینگی چیست

دلیل اصلی ایجاد نقدینگی در چرخه اقتصاد یک کشور سیاست‌های اقتصادی است. گاهی اوقات سیاست‌های اقتصادی به گونه‌ای هستند که منجر به انتشار پول یا خلق نقدینگی می‌شوند. این موضوع در صورتی که همپای تولید نباشد، به راحتی منجر به تورم می‌شود.

رشد نقدینگی به چه معنا است؟

رشند نقدینگی به مقدار در حال افزایش نقدینگی سیستم مالی در بازه زمانی مشخص اشاره دارد. البته این رشد نقدینگی ممکن است به دلیل چاپ بیش‌تر پول باشد یا به دلیل افزایش قدرت خلق پول در سیستم بانکی کشور شکل بگیرد. رشد نقدینگی عملا به تورم منجر می‌شود.

عوامل موثر بر رشد نقدینگی

عوامل مختلفی ممکن است باعث رشد نقدینگی شود. اما 5 عامل اصلی را به عنوان عوامل موثر بر رشد نقدینگی معرفی می‌کنند. افزایش پایه پولی، افزایش ضریب فزاینده پول، افزایش وام‌دهی بانکی، افزایش تقاضا برای پول و افزایش مخارج دولت، 5 عامل موثر بر رشد نقدینگی هستند.

1. افزایش وام‌دهی بانک: زمانی که بانک‌ها به افراد وام می‌دهند، میزان قابل توجه‌ای پول نقد به چرخه اقتصاد کشور اضافه می‌شود. پول‌های اضافه شده باعث رشد نقدینگی در کشور می‌شود. هر چه میزان وام‌دهی بیش‌تر شود، ضریب رشد نقدینگی افزایش پیدا می‌کند.

2. افزایش پایه پولی: ضرب سکه و چاپ اسکناس می‌تواند از عوامل مؤثر بر افزایش نقدینگی به حساب بیاید. چراکه هر چه تولید پول بیش‌تر شود، در واقع این امکان برای بانک‌ها ایجاد می‌شود تا پول بیش‌تری در اختیار افراد قرار دهند.

3. افزایش ضریب فزاینده پول: ضریبی که به نام ضریب فزاینده پول شناخته می‌شود، نشان‌دهنده این است که هر واحد پول پایه به چه شکل می‌تواند در ساختار بانکی تکرار شود و این تکرار چند بار است. ضریب فزاینده، نشان‌دهنده نسبت تغییرات عرضه پول در ذخیره بانکی است. ضریب فزاینده پول عبارت است از عدد یک تقسیم بر نرخ ذخیره قانونی.

4. افزایش مخارج دولت: با افزایش مخارج دولت، به ویژه اگر این افزایش مخارج با ایجاد قرض همراه باشد، باعث رشد نقدینگی می‌شود. در واقع، افزایش مخارج دولت به عنوان عامل موثر در رشد نقدینگی به حساب می‌آید.

5. افزایش تقاضای پول: افزایش تقاضا برای پول می‌تواند نشان‌دهنده اقتصاد در حال رشد باشد. افزایش تقاضای پول به این معنا است که افراد برای انجام مبادلات و سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های تجاری به پول بیش‌تری نیاز دارند. بنابراین این تقاضا به معنای افزایش نقدینگی و رشد اقتصادی می‌شود.

تاثیر رشد نقدینگی بر تورم

با توجه به آن‌چه که در مورد نقدینگی و عوامل مؤثر بر آن ارائه شد، این سوال مطرح می‌شود که رشد نقدینگی چطور باعث به وجود آمدن تورم می‌شود؟ پاسخ ساده به این سوال آن است که هر چه پول در جامعه بیش‌تر باشد، میزان تقاضای مردم برای خرید کالاها و محصولات و دریافت خدمات بیش‌تر می‌شود. تقاضای بیش‌تر مردم باعث افزایش قیمت‌ها می‌شود و همین موضوع، تورم را به همراه دارد.

در کنار پول، شبه پول‌ها که نقدینگی را افزایش می‌دهند هم می‌توانند به تورم دامن بزنند. این شبه پول‌ها همان پول‌هایی هستند که در حساب‌های بانکی ذخیره شده‌اند. انباشت پول در حساب‎‌های بانکی باعث می‌شود تا بانک‌ها بتوانند وام بیش‌تری به افراد دهند و همین مساله می‌تواند باعث تورم شود.

راه های مدیریت و کنترل نقدینگی چیست؟

از مهم‌ترین راهکارهایی که برای حفظ و تسلط بر نقدینگی ارائه می‌شود، تنظیم نرخ بهره است. بانک‌ها می‌توانند با افزایش نرخ بهره بر رشد نقدینگی در جامعه تسلط داشته باشند و آن را در چارچوبی که به چرخه اقتصادی آسیب نزند در تسلط خود نگه دارند. به عنوان مثال، بانک‌ها می‌توانند نرخ بهره وام‌ها را از 15 درصد به 20 درصد افزایش دهند. این افزایش نرخ بهره می‌تواند به دو دلیل باعث حفظ و مدیریت رشد نقدینگی شود.

اول این‌که افزایش نرخ بهره باعث می‌شود تا افراد به جای وام گرفتن به این فکر بیفتند که پول خود را در بانک قرار دهند تا از نرخ بهره آن، کسب سود کنند. به این معنی که تمایل افراد جامعه به دریافت سود ماهانه به جای وام و قبول بدهی بیش‌تر می‌شود. دوم این‌که با افزایش نرخ بهره، دریافت وام، به طور منطقی، عمل به‌صرفه‌ای به نظر نمی‌آید و همین عامل می‌تواند باعث کاهش رشد نقدینگی شود.

نقدینگی در بورس

مفهومی با همین نام و معنای متفاوت در بورس نیز به کار می‌رود. در این قالب، نقدینگی در بورس به حجم معاملات در این بازار دارایی اشاره دارد. نقدینگی بالا در سهام به تکرار معاملات هر سهم اشاره دارد. سهمی که به طور متوسط 100 بار در هر روز معامله می‌شود و ارزش معاملاتی آن بین 40 تا 100 میلیارد تومان باشد را از سهم‌های با نقدشوندگی بالا به حساب می‌آورند. ورود نقدینگی و مقدار بالای آن می‌تواند باعث رشد قیمت سهام شود و خروج نقدینگی می‌تواند قیمت سهم را کاهش دهد.

رابطه جریان نقدینگی و P/E

جریان نقدینگی به یک سهم می‌تواند ارزش آن را بالاتر ببرد و در نتیجه با بالاتر رفتن قیمت، دست کم به طور موقت نسبت p/e افزایش پیدا کند، چرا که درآمد به ازای هر سهم در کوتاه‌مدت تقریبا بدون تغییر است. از سوی دیگر، خروج نقدینگی از یک سهم می‌تواند قیمت آن را کاهش دهد و نسبت p/e را دست کم در کوتاه‌مدت پایین‌تر بیاورد.

نسبت قیمت به جریان نقدینگی

تقسیم قیمت نسبت به جریان نقدینگی در ازای هر سهم می‌شود نسبت قیمت به جریان نقدینگی. این نسبت برای سنجش وضعیت ورود جریان نقدینگی به سهام مورد استفاده قرار می‌گیرد.